Με ένα βιβλίο στο χέρι: 15+ δημιουργικές δραστηριότητες φιλαναγνωσίας στο νηπιαγωγείο που κάνουν τα παιδιά να αγαπήσουν τα βιβλία!
Πώς μπορεί ένα βιβλίο να γίνει αφορμή για παιχνίδι, δημιουργία, συζήτηση και αμέτρητες μικρές ανακαλύψεις; Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε τα παιδιά να αγαπήσουν το διάβασμα, όχι επειδή πρέπει, αλλά επειδή το απολαμβάνουν πραγματικά;
Για μένα, βρίσκουμε την απάντηση στις εμπειρίες που δημιουργούμε γύρω από τις ιστορίες. Στις στιγμές που ένα παιδί γελά με έναν ήρωα, αναρωτιέται τι θα συμβεί στη συνέχεια, ζωγραφίζει τη δική του εκδοχή ενός παραμυθιού ή παίρνει ένα βιβλίο στο σπίτι για να το μοιραστεί με την οικογένειά του.
Αυτό ήταν το σκεπτικό του σχεδιασμού και της υλοποίησης για το πρόγραμμα φιλαναγνωσίας «Με ένα βιβλίο στο χέρι», στο 7ο Νηπιαγωγείο Πύργου, τη σχολική χρονιά 2015-2016.
Μέσα από ένα σύνολο δημιουργικών και βιωματικών δράσεων, τα παιδιά γνώρισαν τον κόσμο του βιβλίου, πειραματίστηκαν με τις ιστορίες, έπαιξαν με τις λέξεις και ανακάλυψαν πως ένα παραμύθι δεν τελειώνει απαραίτητα στην τελευταία του σελίδα. Μπορεί να γίνει ζωγραφιά, κατασκευή, κουκλοθέατρο, τραγούδι, παιχνίδι ρόλων, ακόμη και μια ολοκαίνουργια ιστορία που θα γεννηθεί από τη δική τους φαντασία!
Στο άρθρο αυτό συγκεντρώνω ιδέες για να αγαπήσουν τα παιδιά τα βιβλία, από εκείνο το ταξίδι φιλαναγνωσίας, που μπορούν να αξιοποιήσουν και σήμερα οι συνάδελφοι εκπαιδευτικοί προσχολικής αγωγής, οι νηπιαγωγοί στην τάξη, αλλά και οι γονείς στο σπίτι.
Γιατί αξίζει να καλλιεργούμε τη φιλαναγνωσία από το νηπιαγωγείο;
Η επαφή με τα βιβλία από την προσχολική ηλικία δεν αφορά μόνο τη γνωριμία με τα γράμματα και τις λέξεις. Είναι μια ευκαιρία για τα παιδιά να εκφραστούν, να φανταστούν, να αναρωτηθούν και να γνωρίσουν καλύτερα τον εαυτό τους και τους άλλους.
Μέσα από την ανάγνωση και τη δημιουργική επεξεργασία μιας ιστορίας, τα παιδιά μπορούν να:
- Εμπλουτίσουν το λεξιλόγιό τους και να αναπτύξουν τον προφορικό τους λόγο.
- Καλλιεργήσουν τη φαντασία, τη μνήμη και τη δημιουργική σκέψη.
- Εξασκηθούν στην αφήγηση και στη χρονική αλληλουχία των γεγονότων.
- Αναγνωρίσουν συναισθήματα και να συζητήσουν θέματα που τα απασχολούν.
- Αναπτύξουν την ενσυναίσθηση μέσα από τις εμπειρίες των ηρώων.
- Συνεργαστούν, να ακούσουν διαφορετικές απόψεις και να παρουσιάσουν τις ιδέες τους.
- Συνδέσουν το διάβασμα με την ευχαρίστηση και τη δημιουργία.
Κυρίως, όμως, μπορούν να ανακαλύψουν πως το βιβλίο δεν είναι κάτι που διαβάζουμε μόνο όταν μας το ζητούν οι μεγάλοι. Είναι ένας φίλος που μπορούμε να αναζητήσουμε ξανά και ξανά.
Αυτός ήταν και ο βασικός προσανατολισμός του προγράμματος: να δώσουμε στα παιδιά χώρο να γνωρίσουν το βιβλίο με τον δικό τους τρόπο, μέσα από το παιχνίδι, τη δράση και τη χαρά της ανακάλυψης.
15+ δραστηριότητες φιλαναγνωσίας στο νηπιαγωγείο
1. Οργανώνουμε τη δανειστική βιβλιοθήκη της τάξης
Η πρώτη μας στάση ήταν η δημιουργία μιας δανειστικής βιβλιοθήκης μέσα στην τάξη. Θέλαμε τα παιδιά να βρίσκουν τα βιβλία σε ένα σημείο φιλόξενο, οργανωμένο και εύκολα προσβάσιμο σε αυτά.
Μαζί συζητήσαμε για τη φροντίδα των βιβλίων και για τους κανόνες που μας βοηθούν να τα απολαμβάνουμε για πολύ καιρό.
Αφετηρία μας στάθηκε το βιβλίο «Τα ζώα του δάσους πάνε στο Νηπιαγωγείο», το οποίο μας έδωσε την ευκαιρία να προβληματιστούμε για τη συμπεριφορά μας απέναντι στα βιβλία.
Πώς φροντίζουμε τα βιβλία μας;
Αντί να δώσουμε στα παιδιά μια έτοιμη λίστα απαγορεύσεων, τα ενθαρρύναμε να σκεφτούν και να προτείνουν τα ίδια τρόπους για να κρατάμε τα βιβλία μας χαρούμενα!
Οι ιδέες τους έγιναν ένας μικρός κατάλογος φροντίδας:
- Δεν σκίζουμε και δεν τσαλακώνουμε τις σελίδες.
- Δεν ζωγραφίζουμε πάνω στα βιβλία.
- Τα κρατάμε μακριά από νερό και φαγητό.
- Τα επιστρέφουμε στη θέση τους μετά την ανάγνωση.
- Τα δανείζουμε και τα επιστρέφουμε με προσοχή.
- Τα μοιραζόμαστε με τους φίλους μας.
Τα παιδιά συμπλήρωσαν, επίσης, φύλλο εργασίας με παραδείγματα σωστής και λανθασμένης συμπεριφοράς.
Μια ιδέα για την τάξη σου: Άφησε τα παιδιά να δημιουργήσουν τις δικές τους εικονογραφημένες καρτέλες με τους κανόνες της βιβλιοθήκης. Μπορούν να ζωγραφίσουν μια συμπεριφορά που βοηθά τα βιβλία και μία που τα πληγώνει. Στη συνέχεια, αναρτήστε τις καρτέλες στη γωνιά ανάγνωσης.
Το ιατρείο βιβλίων και οι δικοί μας σελιδοδείκτες
Και επειδή τα ατυχήματα συμβαίνουν, οργανώσαμε και το δικό μας «Ιατρείο Βιβλίων»! Εκεί μπορούσαμε να συζητήσουμε τι κάνουμε όταν ένα βιβλίο σκιστεί ή χρειαστεί φροντίδα.
Τα παιδιά κατασκεύασαν, επίσης, τους δικούς τους σελιδοδείκτες, για να σημαδεύουν το σημείο όπου σταμάτησαν την ανάγνωση.
Με απλά υλικά, όπως χαρτόνια, μαρκαδόρους και κορδέλες, κάθε παιδί δημιούργησε κάτι προσωπικό και χρήσιμο.
2. Η βαλίτσα φιλαναγνωσίας ταξιδεύει από το σχολείο στο σπίτι
Από τις δράσεις που ξεχώρισαν ήταν η Βαλίτσα Φιλαναγνωσίας, ένας τρόπος να ταξιδεύουν οι ιστορίες από την τάξη στην οικογένεια και πάλι πίσω.
Κάθε Παρασκευή, ένα παιδί επέλεγε ένα βιβλίο από τη δανειστική βιβλιοθήκη και έπαιρνε μαζί του τη βαλίτσα, η οποία περιείχε υλικά για χειροτεχνίες και δημιουργική έκφραση.
Στο σπίτι, το παιδί και η οικογένειά του διάβαζαν την ιστορία και συζητούσαν γι’ αυτήν. Έπειτα, το παιδί μπορούσε να εμπνευστεί από το βιβλίο και να δημιουργήσει κάτι δικό του.
Οι επιλογές ήταν πολλές:
- Μια ζωγραφιά με την αγαπημένη σκηνή.
- Ένα κολάζ με εικόνες και υλικά διαφορετικής υφής.
- Φιγούρες των ηρώων για κουκλοθέατρο.
- Μια μικρή μακέτα που αναπαριστούσε τον τόπο της ιστορίας.
- Μια κατασκευή εμπνευσμένη από το τέλος του παραμυθιού.
Τη Δευτέρα, η βαλίτσα επέστρεφε στο σχολείο. Το παιδί παρουσίαζε το βιβλίο και τη δημιουργία του, συχνά μαζί με τη μητέρα του, και μοιραζόταν με την ομάδα τις εντυπώσεις, τις σκέψεις και τις απορίες του.
Οι υπόλοιποι μαθητές άκουγαν, έκαναν ερωτήσεις και έβλεπαν την ίδια ιστορία μέσα από τα μάτια ενός συμμαθητή τους.
Πώς μπορείς να οργανώσεις τη δική σου βαλίτσα φιλαναγνωσίας;
Δεν χρειάζεσαι ακριβό εξοπλισμό. Μια ανθεκτική τσάντα ή ένα κουτί αρκεί.
Μπορείς να συμπεριλάβεις:
- Ένα παιδικό βιβλίο κατάλληλο για την ηλικία της ομάδας.
- Λευκά χαρτιά και χρωματιστά χαρτόνια.
- Ξυλομπογιές, μαρκαδόρους και κόλλα.
- Ψαλίδι κατάλληλο για παιδιά, με την απαραίτητη επίβλεψη.
- Μικρά υλικά χειροτεχνίας, όπως νήματα, χαρτάκια και καθαρά ανακυκλώσιμα υλικά.
- Μια κάρτα με λίγες ανοιχτές ερωτήσεις για συζήτηση.
Για παράδειγμα:
«Ποιος ήρωας σου άρεσε περισσότερο;»
«Ποιο σημείο θα ήθελες να αλλάξεις;»
«Αν μπορούσες να μπεις μέσα στο βιβλίο, τι θα έκανες;»
«Τι θα ήθελες να ρωτήσεις τον συγγραφέα;»
Σημαντικό είναι να μην αντιμετωπίζουμε τη δραστηριότητα ως σχολική εργασία που πρέπει να παραδοθεί τέλεια. Η συμμετοχή της οικογένειας χρειάζεται να παραμένει ευχάριστη, χωρίς πίεση και συγκρίσεις.
3. Οι βιβλιοφαγούληδες μεγαλώνουν μαζί με τα βιβλία
Πώς μπορούμε να δώσουμε στα παιδιά έναν ορατό, παιχνιδιάρικο τρόπο να παρακολουθούν τα βιβλία που δανείζονται;
Εμείς δημιουργήσαμε τους «Βιβλιοφαγούληδες»!
Κάθε φορά που ένα παιδί επέστρεφε ένα βιβλίο, έκοβε έναν μικρό κύκλο από χαρτόνι και έγραφε, όπως μπορούσε, πάνω του τον τίτλο του. Στη συνέχεια, πρόσθετε τον κύκλο στο σώμα του δικού του Βιβλιοφαγούλη.
Όσο περισσότερα βιβλία διάβαζε, τόσο μεγάλωνε η πολύχρωμη φιγούρα του.
Η δραστηριότητα έδινε στα παιδιά την ευκαιρία να θυμούνται τους τίτλους που είχαν επιλέξει, να βλέπουν την πορεία τους και να μοιράζονται τις αναγνωστικές τους εμπειρίες.
Μια εύκολη παραλλαγή
Μπορείς να δημιουργήσεις έναν μεγάλο Βιβλιοφαγούλη για όλη την τάξη. Για κάθε βιβλίο που διαβάζετε μαζί, προσθέτετε έναν νέο κύκλο με τον τίτλο του.
Στο τέλος του μήνα, παρατηρείτε πόσες διαφορετικές ιστορίες φιλοξενεί το σώμα του και συζητάτε ποιες θα θέλατε να ξαναδιαβάσετε.
Δεν χρειάζεται να συγκρίνουμε ποιος διάβασε τα περισσότερα βιβλία. Στόχος είναι να χαρούμε τις ιστορίες, να ανακαλύψουμε νέες και να ενθαρρύνουμε κάθε παιδί να συμμετέχει με τον δικό του ρυθμό.
4. Παραμυθοκαπέλο: όταν η αφήγηση γίνεται παιχνίδι!
Κάθε Παρασκευή, ένας μικρός «Παραμυθάς» φορούσε το μαγικό Παραμυθοκαπέλο της τάξης και μας ταξίδευε στον κόσμο των παραμυθιών.
Το καπέλο γινόταν αφορμή για να συγκεντρωθούμε, να ακούσουμε μια ιστορία και να δώσουμε χώρο στη φαντασία μας.
Η αφήγηση δεν χρειάζεται να είναι πάντα μια διαδικασία κατά την οποία τα παιδιά κάθονται ήσυχα και ακούν. Μπορεί να εξελιχθεί σε ένα παιχνίδι με φωνές, κινήσεις, εκφράσεις και απρόσμενες ανατροπές.
Δοκίμασε να ζητήσεις από τα παιδιά:
- Να επαναλάβουν μια χαρακτηριστική φράση του ήρωα.
- Να μιμηθούν τον τρόπο που περπατά ή μιλά.
- Να μαντέψουν τι θα συμβεί στη συνέχεια.
- Να προτείνουν έναν διαφορετικό τρόπο για να τελειώσει η ιστορία.
- Να αφηγηθούν ένα μικρό μέρος της ιστορίας με δικά τους λόγια.
Μπορείς, επίσης, να αφήσεις το καπέλο σε μια ειδική θέση στη βιβλιοθήκη και να το χρησιμοποιείς κάθε φορά που θέλεις να ανακοινώσεις την ώρα της αφήγησης.
Μια μικρή ρουτίνα αρκεί για να δημιουργήσει προσμονή!
5. Παραμύθια-ακορντεόν: βάζουμε τις εικόνες στη σωστή σειρά
Οι εικόνες μάς βοήθησαν να ξαναθυμηθούμε γνωστά παραμύθια και να τα αφηγηθούμε με διαφορετικούς τρόπους.
Χρησιμοποιήσαμε καρτέλες αλληλουχίας με σκηνές από ιστορίες όπως «Τα τρία γουρουνάκια», «Η Κοκκινοσκουφίτσα» και «Το ασχημόπαπο που έγινε κύκνος».
Τα παιδιά παρατηρούσαν τις εικόνες, τις τοποθετούσαν σε σειρά και αναδιηγούνταν την ιστορία. Έτσι δημιουργούσαμε τα δικά μας «παραμύθια-ακορντεόν», ενώνοντας τις εικόνες σε μια διαδοχή σκηνών.
Η δραστηριότητα ενίσχυε την παρατηρητικότητα, τη χρονική αλληλουχία και την ικανότητα αφήγησης.
Πώς θα την υλοποιήσεις;
- Επίλεξε ένα παραμύθι που γνωρίζουν ήδη τα παιδιά.
- Δημιούργησε ή εκτύπωσε τέσσερις έως έξι εικόνες με βασικές σκηνές.
- Ανακάτεψε τις εικόνες και ζήτησε από τα παιδιά να τις τοποθετήσουν στη σειρά.
- Συζητήστε τι συμβαίνει στην αρχή, στη μέση και στο τέλος.
- Προκάλεσέ τα να αφηγηθούν ξανά την ιστορία, χρησιμοποιώντας τις εικόνες ως οδηγό.
Για να γίνει το παιχνίδι ακόμη πιο ενδιαφέρον, ζήτησε από τα παιδιά να αλλάξουν τη σειρά δύο εικόνων και να εξηγήσουν τι διαφορετικό συμβαίνει στην ιστορία.
6. Το ζάρι της αναδιήγησης: κάθε ρίψη και μια διαφορετική ιστορία!
Ένα από τα αγαπημένα μας παραμύθια, «Τα τρία γουρουνάκια», έγινε η αφορμή για ένα δημιουργικό παιχνίδι αφήγησης.
Κάθε παιδί κατασκεύασε το δικό του ζάρι αναδιήγησης, με εικόνες από την ιστορία. Ρίχνοντας το ζάρι, μπορούσε να επιλέξει μια σκηνή και να συνεχίσει την αφήγηση από εκεί.
Έτσι, η ιστορία δεν ακολουθούσε πάντοτε την καθιερωμένη σειρά. Άλλαζε, εμπλουτιζόταν και οδηγούσε σε απρόβλεπτους συνδυασμούς!
Φτιάξε το δικό σου ζάρι ιστοριών
- Σχεδίασε ένα χάρτινο ανάπτυγμα κύβου.
- Πρόσθεσε έξι εικόνες από το παραμύθι που έχεις επιλέξει.
- Άφησε τα παιδιά να χρωματίσουν, να κόψουν και να συναρμολογήσουν το ζάρι με βοήθεια όπου χρειάζεται.
- Ρίξτε το ζάρι και αφηγηθείτε την ιστορία με αφετηρία την εικόνα που εμφανίζεται.
Μπορείς να χρησιμοποιήσεις διαφορετικά ζάρια για τους ήρωες, τους τόπους, τα προβλήματα και τις λύσεις. Συνδυάζοντας τις εικόνες, τα παιδιά θα έχουν την ευκαιρία να δημιουργήσουν ακόμη και εντελώς δικές τους ιστορίες.
7. Κουκλοθέατρο με τους ήρωες των βιβλίων
Οι ήρωες των παραμυθιών δεν έμειναν στις σελίδες τους. Τα παιδιά τούς έδωσαν μορφή και φωνή, κατασκευάζοντας δαχτυλόκουκλες και παίζοντας κουκλοθέατρο.
Μια απλή φιγούρα από χαρτί μπορεί να γίνει η Κοκκινοσκουφίτσα, ένας λύκος, ένα γουρουνάκι ή ένας ολοκαίνουργιος ήρωας που δεν υπήρχε στην αρχική ιστορία.
Το σημαντικό είναι πως τα παιδιά δεν αναπαράγουν απλώς όσα άκουσαν. Παίρνουν αποφάσεις, συνεργάζονται, επινοούν διαλόγους και πειραματίζονται με διαφορετικές εκβάσεις.
Για να οργανώσεις μια τέτοια δραστηριότητα:
- Διαβάστε πρώτα το βιβλίο και συζητήστε τους ήρωες.
- Επιλέξτε ποιοι χαρακτήρες θα εμφανιστούν στην παράσταση.
- Κατασκευάστε απλές κούκλες από χαρτί, χαρτόνι ή άλλα ασφαλή υλικά.
- Δημιουργήστε ένα μικρό σκηνικό με ένα κουτί ή ένα ύφασμα.
- Αφήστε τα παιδιά να αποφασίσουν τι θα πουν και πώς θα εξελιχθεί η ιστορία.
Και κάτι ακόμη: δεν χρειάζεται όλα τα παιδιά να παίξουν μπροστά στην ομάδα. Μπορούν να συμμετέχουν στην κατασκευή, στη δημιουργία του σκηνικού ή στην επιλογή της μουσικής.
8. Γνωρίζουμε τα μέρη του βιβλίου και φτιάχνουμε τα δικά μας εξώφυλλα
Ένα βιβλίο κρύβει πολλά περισσότερα από μια ιστορία. Έχει τίτλο, συγγραφέα, εικονογράφο, εκδότη και εξώφυλλο που μας δίνει τις πρώτες πληροφορίες για το περιεχόμενό του.
Παρατηρήσαμε βιβλία της τάξης και αναζητήσαμε αυτά τα στοιχεία. Συζητήσαμε πού βρίσκεται ο τίτλος, ποιος γράφει την ιστορία και ποιος δημιουργεί τις εικόνες.
Έπειτα, τα παιδιά έγιναν οι δημιουργοί των δικών τους βιβλίων!
Ζωγράφισαν εξώφυλλα, σκέφτηκαν τίτλους και παρουσίασαν τις ιδέες τους στην ομάδα.
Μια δραστηριότητα που συνδυάζει γλώσσα και εικαστικά
Πρότεινε στα παιδιά να δημιουργήσουν ένα εξώφυλλο για ένα βιβλίο που δεν υπάρχει ακόμη.
Μπορούν να αποφασίσουν:
- Πώς θα ονομάζεται η ιστορία.
- Ποιος θα είναι ο κεντρικός ήρωας.
- Πού θα διαδραματίζεται.
- Τι θα βλέπει ο αναγνώστης στο εξώφυλλο.
- Τι μπορεί να συμβεί μέσα στις σελίδες.
Μπορείς να καταγράψεις τον τίτλο και τις ιδέες τους, διατηρώντας τις δικές τους εκφράσεις. Έτσι, τα παιδιά αντιλαμβάνονται πως μια ιστορία μπορεί να ξεκινήσει από μια εικόνα, μια σκέψη ή μια ερώτηση.
9. Ήρωες, προβλήματα και λύσεις: ανακαλύπτουμε πώς χτίζεται μια ιστορία
Όταν διαβάζουμε ένα παραμύθι, συχνά παρασυρόμαστε από την πλοκή και τους χαρακτήρες. Αν όμως σταθούμε λίγο περισσότερο, ανακαλύπτουμε ότι κάθε ιστορία έχει τα δικά της βασικά στοιχεία.
Στο πρόγραμμά μας, επεξεργαστήκαμε τις ιστορίες μέσα από ερωτήσεις για τους ήρωες, τον τόπο, το πρόβλημα που αντιμετωπίζουν και τη λύση που βρίσκουν.
Χρησιμοποιήσαμε, επίσης, εικόνες και πίνακες αναφοράς για να αποτυπώσουμε τη χρονική εξέλιξη των γεγονότων.
Μια απλή συζήτηση μπορεί να ξεκινήσει με τις εξής ερωτήσεις:
- Ποιος είναι ο βασικός ήρωας;
- Πού συμβαίνει η ιστορία;
- Τι δυσκολία αντιμετωπίζει;
- Ποιος τον βοηθά;
- Πώς λύνεται το πρόβλημα;
- Τι θα άλλαζες εσύ στο τέλος;
Αυτές οι ερωτήσεις βοηθούν τα παιδιά να παρακολουθούν την εξέλιξη της αφήγησης, να συνδέουν τα γεγονότα και να διατυπώνουν τη δική τους άποψη.
Και αν δημιουργούσαμε τη δική μας ιστορία;
Αφού εξοικειωθούν με τα βασικά στοιχεία, τα παιδιά μπορούν να γίνουν συγγραφείς.
Σε ένα μεγάλο χαρτί καταγράψτε τις ιδέες της ομάδας: έναν ήρωα, έναν τόπο, ένα πρόβλημα και μια λύση. Τα παιδιά εικονογραφούν τις σκηνές και ο εκπαιδευτικός καταγράφει την ιστορία όπως την αφηγούνται.
Στο τέλος, δώστε τίτλο στο έργο σας και παρουσιάστε το στην τάξη.
Έτσι γεννιέται ένα βιβλίο που ανήκει σε όλους!
10. Το δικό μας λεξικό: συλλέγουμε τις λέξεις που ανακαλύπτουμε
Κάθε βιβλίο μάς φέρνει σε επαφή με λέξεις που δεν χρησιμοποιούμε καθημερινά. Κάποιες μάς κάνουν εντύπωση, άλλες μάς δυσκολεύουν και άλλες μας κάνουν να γελάμε.
Αποφασίσαμε, λοιπόν, να δημιουργήσουμε το δικό μας λεξικό.
Κάθε φορά που συναντούσαμε μια καινούργια λέξη, συζητούσαμε τι μπορεί να σημαίνει, πώς χρησιμοποιείται και σε ποιες περιστάσεις θα μπορούσαμε να την πούμε.
Στη συνέχεια, την καταγράφαμε στο λεξικό της τάξης και ανατρέχαμε σε αυτό όταν χρειαζόταν.
Πώς μπορείς να το εφαρμόσεις;
Διάλεξε μια λέξη από την ιστορία που διαβάσατε και συζήτησε μαζί με τα παιδιά:
- Τι νομίζουμε ότι σημαίνει;
- Ποια εικόνα μάς φέρνει στο μυαλό;
- Μπορούμε να τη χρησιμοποιήσουμε σε μια πρόταση;
- Ποιες άλλες λέξεις μάς θυμίζει;
Καταγράψτε τη λέξη σε μια καρτέλα και συνοδεύστε την με μια ζωγραφιά.
Με τον καιρό, το λεξικό θα γεμίσει με λέξεις από διαφορετικά βιβλία και θα γίνει ένα χρήσιμο εργαλείο για την καθημερινή επικοινωνία στην τάξη.
11. «Ο ραφτάκος των λέξεων» και η κουβέρτα που μας ενώνει
Ορισμένα βιβλία μάς προσκαλούν να σταθούμε περισσότερο στα συναισθήματα και στις σχέσεις μας με τους άλλους.
Η ενασχόλησή μας με το βιβλίο «Ο ραφτάκος των λέξεων» του Αντώνη Παπαθεοδούλου έγινε η αφορμή για μια ξεχωριστή δημιουργία: την κουβέρτα της τάξης μας.
Σκεφτήκαμε ποιες λέξεις θα μπορούσαν να ζεστάνουν την καρδιά και την ψυχή του ραφτάκου. Τα παιδιά πρότειναν λέξεις και εκφράσεις που συνδέονται με την αγάπη, τη φιλία, τη φροντίδα και την καλοσύνη.
Στη συνέχεια, τις συγκεντρώσαμε και δημιουργήσαμε μια συμβολική κουβέρτα που θα μας θυμίζει πόσο σημαντικός είναι ο τρόπος με τον οποίο μιλάμε και φερόμαστε ο ένας στον άλλον.
Δοκίμασε τη δική σου «κουβέρτα των λέξεων»
Με αφορμή ένα βιβλίο που μιλά για τη φιλία ή τα συναισθήματα, ζήτησε από τα παιδιά να σκεφτούν:
«Ποια λέξη θα έλεγες σε έναν φίλο σου που είναι στενοχωρημένος;»
«Ποια λόγια σε κάνουν να νιώθεις όμορφα;»
«Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε κάποιον που νιώθει μόνος;»
Γράψτε τις λέξεις σε χάρτινα τετράγωνα και ενώστε τα σε μια μεγάλη ομαδική δημιουργία.
Το αποτέλεσμα δεν χρειάζεται να είναι τέλειο. Η αξία βρίσκεται στη συζήτηση, στις ιδέες των παιδιών και στις ευκαιρίες που δημιουργούνται για να εκφράσουν όσα αισθάνονται.
12. Διαβάζουμε βιβλία που μας βοηθούν να μιλήσουμε για θέματα που μας δυσκολεύουν
Τα παιδικά βιβλία μπορούν να μας βοηθήσουν να προσεγγίσουμε θέματα που δεν είναι πάντοτε εύκολο να συζητήσουμε στην τάξη.
Στο πρόγραμμά μας ασχοληθήκαμε, μεταξύ άλλων, με το βιβλίο «Ο Ορφέας και οι νταήδες με τα κίτρινα ποδήλατα», προσεγγίζοντας το θέμα του σχολικού εκφοβισμού.
Μέσα από την ιστορία, τα παιδιά είχαν την ευκαιρία να αναγνωρίσουν τους χαρακτήρες, να συζητήσουν τις συμπεριφορές τους και να αποτυπώσουν τους ήρωες με τον δικό τους τρόπο.
Πραγματοποιήσαμε, επίσης, βιωματική συνάντηση στη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Πύργου, με θέμα «Εκφοβισμός και Προσχολική ζωή». Μετά το παιχνίδι γνωριμίας και την ανάγνωση του βιβλίου «Πολυξένη», τα παιδιά συμμετείχαν σε δραστηριότητες επεξεργασίας της ιστορίας και εικαστικής έκφρασης.
Για να αξιοποιήσεις ένα βιβλίο με ανάλογη θεματολογία, μπορείς να θέσεις ερωτήσεις όπως:
- Πώς ένιωσε ο ήρωας σε αυτή τη σκηνή;
- Τι θα μπορούσε να κάνει κάποιος για να τον βοηθήσει;
- Ποια συμπεριφορά μάς δυσκολεύει και ποια μας κάνει να νιώθουμε ασφαλείς;
- Σε ποιον ενήλικα μπορούμε να μιλήσουμε όταν κάτι μας στενοχωρεί;
Δεν χρειάζεται να πιέζουμε τα παιδιά να μοιραστούν προσωπικές εμπειρίες. Δημιουργούμε ένα ασφαλές πλαίσιο συζήτησης, ακούμε χωρίς να κρίνουμε και βοηθάμε τα παιδιά να εκφραστούν μέσα από τους ήρωες και τις καταστάσεις της ιστορίας.
13. Επισκεπτόμαστε τη βιβλιοθήκη και ένα βιβλιοπωλείο της πόλης μας
Η φιλαναγνωσία δεν περιορίζεται στους τέσσερις τοίχους της τάξης.
Στο πλαίσιο του προγράμματος επισκεφθήκαμε τη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Πύργου. Εκεί, τα παιδιά παρακολούθησαν το πρόγραμμα προσχολικής ηλικίας με θέμα «Η Λίμνη των Κύκνων», με προβολή της ιστορίας, ζωντανή αφήγηση και μουσική του Πιοτρ Τσαϊκόφσκι.
Ακολούθησαν ψυχοκινητικές δραστηριότητες και ασκήσεις λεπτής κινητικότητας, συνδεδεμένες με το θέμα του παραμυθιού. Περιηγηθήκαμε, επίσης, στο παιδικό τμήμα, γνωρίσαμε τον τρόπο δανεισμού και συζητήσαμε για τη λειτουργία της βιβλιοθήκης.
Διαβάσαμε εκεί και το βιβλίο «Βιβλιοπόντικα, τη Φιλαναγνωσία μην την κυνηγάς» του Βαγγέλη Ηλιόπουλου. Τα παιδιά έφυγαν με όμορφες εντυπώσεις και την επιθυμία να επιστρέψουν με τους γονείς τους.
Επισκεφθήκαμε, ακόμη, ένα βιβλιοπωλείο της πόλης. Ο υπεύθυνος μάς ξενάγησε στους χώρους του, εξήγησε πώς οργανώνονται τα βιβλία και απάντησε με υπομονή στις απορίες των παιδιών.
Στον ειδικά διαμορφωμένο χώρο του βιβλιοπωλείου απολαύσαμε την αφήγηση και την επεξεργασία της ιστορίας «Το Βιβλιόδεντρο».
Αυτές οι επισκέψεις βοήθησαν τα παιδιά να συνδέσουν τα βιβλία με πραγματικούς χώρους και ανθρώπους. Να αντιληφθούν ότι μπορούν να επιλέγουν βιβλία, να επιστρέφουν σε αυτά και να αναζητούν καινούργιες ιστορίες πέρα από το σχολείο.
Μια ιδέα για εκπαιδευτικούς: Αν έχεις τη δυνατότητα, επικοινώνησε με μια τοπική βιβλιοθήκη και αναζήτησε εκπαιδευτικά προγράμματα για παιδιά προσχολικής ηλικίας. Εναλλακτικά, οργάνωσε μια μικρή επίσκεψη σε βιβλιοπωλείο, αφού πρώτα συνεννοηθείς με τους υπευθύνους.
Ακόμη και μια απλή περιήγηση στα ράφια μπορεί να γίνει αφορμή για παρατήρηση, ερωτήσεις και ανακαλύψεις.
14. Το βιβλίο γίνεται αφορμή για συνεργασία με την οικογένεια
Ένα από τα πιο ουσιαστικά στοιχεία του προγράμματος ήταν η συμμετοχή των γονέων.
Μέσα από τη βαλίτσα φιλαναγνωσίας, τις παρουσιάσεις και τις κοινές δημιουργίες, το βιβλίο πέρασε από το σχολείο στο σπίτι και επέστρεψε στην τάξη μαζί με νέες σκέψεις και εμπειρίες.
Τα παιδιά παρουσίασαν αγαπημένα βιβλία της οικογένειάς τους, συμπλήρωσαν μαζί με τους γονείς τους το «καδράκι της ανάγνωσης» και δημιούργησαν δικές τους ιστορίες, επιλέγοντας εικόνες και υπαγορεύοντας το κείμενο.
Αυτές οι δραστηριότητες δεν απαιτούν από τους γονείς να γίνουν εκπαιδευτικοί. Τους προσκαλούν να μοιραστούν χρόνο με τα παιδιά τους, να ακούσουν τις ιδέες τους και να ανακαλύψουν μαζί τους τον κόσμο των βιβλίων.
Τρεις απλοί τρόποι να ενισχύσεις την ανάγνωση στο σπίτι
1. Καθιερώστε μια μικρή καθημερινή στιγμή ανάγνωσης.
Δεν χρειάζεται να είναι μεγάλη. Ακόμη και λίγα λεπτά με ένα βιβλίο πριν από τον ύπνο μπορούν να γίνουν μια ευχάριστη οικογενειακή συνήθεια.
2. Αφήστε το παιδί να επιλέγει.
Δώστε του τη δυνατότητα να διαλέξει ανάμεσα σε δύο ή τρία βιβλία. Η επιλογή ενισχύει τη συμμετοχή του και το βοηθά να ανακαλύψει τι του αρέσει.
3. Συζητήστε χωρίς να εξετάζετε.
Αντί να ρωτάτε μόνο τι συνέβη στην ιστορία, δοκιμάστε ερωτήσεις όπως «Ποιος ήρωας σου έκανε εντύπωση;» ή «Τι θα έκανες εσύ στη θέση του;».
Και φυσικά, αφήστε χώρο για αυθόρμητη συζήτηση. Δεν χρειάζεται κάθε ανάγνωση να συνοδεύεται από δραστηριότητα ή φύλλο εργασίας.
Μερικές φορές, το μόνο που χρειάζεται είναι να κλείσουμε το βιβλίο και να συνεχίσουμε να μιλάμε για όσα μας έκανε να αισθανθούμε.
15. Δημιουργούμε τη δική μας αφίσα και το τραγούδι της φιλαναγνωσίας
Ένα πρόγραμμα που στηρίζεται στη συμμετοχή των παιδιών χρειάζεται και τη δική τους φωνή.
Στο «Με ένα βιβλίο στο χέρι» δημιουργήσαμε την αφίσα του προγράμματος, συζητώντας τι χρειάζεται ένας καλός αναγνώστης και ποιες συνήθειες μάς βοηθούν να απολαμβάνουμε τα βιβλία.
Παράλληλα, το πρόγραμμα απέκτησε το δικό του τραγούδι, με στίχους που αναφέρονταν στα ταξίδια, στα όνειρα και στη συντροφιά που προσφέρουν οι ιστορίες.
Το τραγούδι έδωσε στα παιδιά έναν ακόμη τρόπο να εκφράσουν τη χαρά τους και να αισθανθούν πως συμμετέχουν σε μια κοινή προσπάθεια.
Μπορείς να δοκιμάσεις κάτι ανάλογο στην τάξη σου:
- Δημιουργήστε μια αφίσα με τίτλο «Γιατί αγαπάμε τα βιβλία».
- Ζήτησε από κάθε παιδί να ζωγραφίσει μια αγαπημένη στιγμή ανάγνωσης.
- Συγκεντρώστε λέξεις που συνδέονται με τα βιβλία και δημιουργήστε ένα ομαδικό ποίημα.
- Επιλέξτε έναν απλό, γνωστό ρυθμό και φτιάξτε ένα μικρό τραγούδι για την τάξη σας.
Όταν τα παιδιά βλέπουν τις δικές τους ιδέες να γίνονται μέρος ενός κοινού έργου, έχουν την ευκαιρία να αισθανθούν ότι η συμμετοχή τους έχει αξία.
Από ένα βιβλίο μπορούν να ξεκινήσουν αμέτρητες ιδέες!
Κοιτάζοντας πίσω σε αυτό το πρόγραμμα φιλαναγνωσίας, κρατώ κυρίως τις πολλές διαφορετικές διαδρομές που μπορεί να ανοίξει μια ιστορία.
Ένα βιβλίο έγινε αφορμή για κατασκευές, ένα άλλο για συζήτηση γύρω από τα συναισθήματα, ένα τρίτο για παιχνίδι με τις λέξεις και τις εικόνες. Κάποια βιβλία ταξίδεψαν στα σπίτια των παιδιών, άλλα μας οδήγησαν στη βιβλιοθήκη και στο βιβλιοπωλείο, ενώ μερικά μάς έδωσαν την ιδέα να δημιουργήσουμε τις δικές μας ιστορίες.
Δεν χρειάζεται να υλοποιήσουμε όλες αυτές τις δραστηριότητες για να καλλιεργήσουμε τη φιλαναγνωσία. Μπορούμε να επιλέξουμε μία, να την προσαρμόσουμε στα ενδιαφέροντα της ομάδας μας και να αφήσουμε τα παιδιά να μας οδηγήσουν με τις ερωτήσεις και τις ιδέες τους.
Γιατί το ζητούμενο δεν είναι να κάνουμε τα παιδιά να διαβάζουν περισσότερο με το ζόρι. Είναι να τους δώσουμε ευκαιρίες να ανακαλύψουν τι όμορφο μπορεί να συμβεί όταν ανοίγουμε ένα βιβλίο.
Κι αν μέσα από αυτές τις εμπειρίες ένα παιδί θελήσει να πάρει μόνο του ένα βιβλίο από το ράφι, να ξεφυλλίσει τις σελίδες του ή να ζητήσει να ακούσει ξανά την αγαπημένη του ιστορία, τότε έχουμε ήδη κάνει ένα πολύ σημαντικό βήμα.
Γιατί η φιλαναγνωσία αρχίζει όταν το βιβλίο παύει να είναι μια υποχρέωση και γίνεται μια χαρά που θέλουμε να μοιραστούμε!
Θέλεις να δεις το πρόγραμμα «Με ένα βιβλίο στο χέρι»;
Στο παρακάτω SlideShare παρουσιάζω το πρόγραμμα φιλαναγνωσίας που υλοποίησα στο 7ο Νηπιαγωγείο Πύργου τη σχολική χρονιά 2015-2016, μαζί με τις δράσεις και τις δημιουργίες των παιδιών.
Δες εδώ την παρουσίαση «Με ένα βιβλίο στο χέρι» στο SlideShare
Αν είσαι εκπαιδευτικός, μπορείς να αντλήσεις ιδέες για τη δική σου τάξη. Αν είσαι γονιός, μπορείς να επιλέξεις δραστηριότητες που θα μετατρέψουν την ανάγνωση σε μια όμορφη κοινή εμπειρία με το παιδί σου.
Θα χαρώ πολύ να μου γράψεις στα σχόλια: Ποια από αυτές τις δραστηριότητες θα ήθελες να δοκιμάσεις πρώτη; Έχεις κάποια δική σου ιδέα που βοηθά τα παιδιά να αγαπήσουν τα βιβλία;
Ας μοιραστούμε ιδέες και ας δώσουμε στα βιβλία ακόμη περισσότερες ευκαιρίες να μπουν στην καθημερινότητα των παιδιών μας!
Με αγάπη για τα βιβλία και τη δημιουργική μάθηση,
Νέλλη